Kozijnen in Nederlandse huizen zijn zelden perfect recht, zeker in oudere woningen. Een deur die klemt of vanzelf openzwaait is bijna altijd het gevolg van een kozijn dat uit lood staat of van scharnieren die niet op één lijn liggen. Hieronder staat de volgorde die dat oplost, plus de gereedschappen die het verschil maken. Meer stappenplannen vind je bij onze klustips.

Wat heb je nodig

• Een accuboormachine. Een accuboormachine met instelbaar koppel voor het voorboren en indraaien van de scharnierschroeven.
• Houtboren en schroefbits. Houtboren van 2 tot 3 mm om voor te boren en goede schroefbits; scharnierschroeven hebben smalle koppen die snel rondgaan.
• Een scherpe steekbeitel. Voor het inlaten van de scharnieren en de sluitplaat is een steekbeitel van 18 of 25 mm het gereedschap bij uitstek. Bot werkt niet – zie hoe je hem scherp houdt.
• Een schaaf of schuurmachine. Een handschaaf of elektrische schaaf voor grotere correcties; kleine correcties doe je met een excentrische schuurmachine of schuurblok met korrel 80.
• Een zaag voor de onderkant. Moet er meer dan 5 mm af, dan zaag je met een cirkelzaag langs een geleidelat, of met een handzaag en een aangeschroefde geleidelat.
• Een multitool voor lastige plekken. Met een oscillerende multitool zaag je bestaande scharnieruitsparingen bij en kort je een kozijnstijl af.
• Meten en aftekenen. Rolmaat, waterpas, winkelhaak, potlood en een stel wiggen of muntjes van 3 mm om de deur te ondersteunen.
• Een hamer. Een lichte hamer om de beitel aan te tikken en de scharnierpennen te plaatsen.
• Bescherming. Een veiligheidsbril bij zagen en schaven, en een stofmasker bij schuren.

Eerst meten, dan pas zagen

Meet de kozijnopening op drie hoogtes in de breedte en op drie plaatsen in de hoogte. Noteer de kleinste maat: daar past de deur straks doorheen. Controleer met het waterpas of de scharnierstijl lood staat en of de bovendorpel waterpas ligt. Staat de stijl scheef, dan zwaait de deur uit zichzelf open of dicht en helpt schaven niet – dan vul je één scharnier uit met een dun plaatje of laat je er juist eentje dieper in.

Bereken vervolgens de deurmaat: kozijnbreedte min 6 mm (3 mm aan elke zijde), kozijnhoogte min 3 mm boven en de gewenste vrije ruimte onder. Reken op 5 tot 10 mm onder bij een gewone vloer, en op 15 tot 20 mm als er onder de deur ventilatie moet plaatsvinden, bijvoorbeeld bij mechanische afzuiging in badkamer of toilet.

Stappenplan

1. Meet het kozijn op. Breedte en hoogte op drie plaatsen, plus lood en waterpas controleren. Werk met de kleinste maten.
2. Teken de deur af. Zet de maatlijnen rondom af met potlood en winkelhaak. Houd rekening met de vloerafwerking die er nog bij komt.
3. Zaag of schaaf op maat. Meer dan 5 mm: zagen langs een geleidelat, daarna de zaagkant licht afschaven. Minder: direct schaven. Verdeel grote correcties over beide zijden, zodat de deur symmetrisch blijft.
4. Breek de kanten. Schaaf de sluitzijde onder een hoek van ongeveer 3 graden af (de "loopvlak"-afschuining), zodat de deur bij het sluiten niet aanloopt tegen het kozijn.
5. Bepaal de scharnierposities. Standaard: bovenste scharnier op 20 cm vanaf de bovenkant, onderste op 25 cm vanaf de onderkant, en bij drie scharnieren de derde op een derde vanaf boven.
6. Laat de scharnieren in. Teken het scharnierblad af met een mesje, hak binnen de lijn af met de beitel en steek de uitsparing vlak uit. Het scharnierblad moet exact gelijk liggen met het hout.
7. Voorboren en schroeven. Boor voor met 2 tot 3 mm, precies in het midden van elk gat. Draai de schroeven met de hand of op een lage koppelstand vast.
8. Stel de deur op wiggen. Zet de deur op muntjes of wiggen van de juiste dikte in het kozijn en teken de tegenoverliggende scharnierposities op de stijl af.
9. Hang op en controleer. Draai eerst per scharnier één schroef in en test de gang. Klopt de speling rondom, dan pas de rest van de schroeven.
10. Monteer slot en sluitplaat. Sluit de deur, teken de dagschoot af, laat de sluitplaat in en stel bij tot de deur zonder rammelen sluit.

Veelgemaakte fouten

• Te veel afschaven. Vlakke binnendeuren hebben een massieve rand van 20 tot 30 mm; schaaf je daar doorheen, dan is de deur verloren. Verdeel de correctie over meerdere zijden.
• De speling onder vergeten. Later komt er nog laminaat en een ondervloer bij. Reken die dikte er vooraf bij op.
• Scharnieren niet diep genoeg inlaten. Steekt het blad uit, dan sluit de deur niet aan en staat hij scheef in het kozijn.
• Scharnieren te diep inlaten. Dan klemt de deur aan de scharnierzijde. Vullen met een strookje karton of fineer is de snelste reparatie.
• Niet voorboren. Scharnierschroeven splijten de stijl of lopen scheef, waardoor het scharnier verschuift.
• De deur alleen ophangen. Werk met z'n tweeën of gebruik wiggen; een deur op wiggen stellen kost twee minuten en scheelt een verkeerd ingehakt scharnier.
• Met een botte beitel werken. Een botte beitel scheurt het hout uit in plaats van te snijden. Slijp hem eerst.

Veiligheid

Een beitel is scherp en glijdt makkelijk uit: hak altijd van je hand af en klem het werkstuk vast in plaats van het met je hand tegen te houden. Draag bij zagen en schaven een veiligheidsbril; bij een elektrische schaaf komen krullen met flinke snelheid weg. Bij schuren en zagen hoort een stofmasker, en bij de cirkelzaag ook gehoorbescherming. Deuren van vóór 1994 kunnen verf met lood bevatten en oude vulplaten kunnen asbesthoudend zijn; ga bij een oud paneel niet blind schuren maar zoek eerst uit wat je in handen hebt. Zet de deur bij het bewerken stabiel op twee schragen of in een deurklem, nooit los tegen de muur.

Onze aanraders

Scharnieren inlaten

Narex of Stanley steekbeitelset

Een set van 6 tot 26 mm met een goed gehard blad. Voor het inhakken van scharnieren en sluitplaten heb je vooral de 18 en 25 mm nodig; scherp houden is belangrijker dan de prijs.

Bekijk op Amazon.nl

Bijwerken op de plek zelf

Makita DTM51 multitool (18V)

Zaagt bestaande uitsparingen bij, kort kozijnstijlen af en schuurt in hoeken. De machine die je pakt als de deur al hangt en er net iets af moet.

Bekijk op Amazon.nl

Snel op maat schaven

Bosch Professional GHO 16-82 schaaf

Elektrische schaaf met 82 mm breedte en een spaandikte tot 1,6 mm per gang. Voor deuren die enkele millimeters smaller moeten veel sneller en gelijkmatiger dan een handschaaf.

Bekijk op Amazon.nl

Veelgestelde vragen

Hoeveel speling moet er rond een binnendeur zitten?

Aan de bovenkant en aan beide zijkanten ongeveer 3 mm, aan de scharnierzijde iets minder als je een verdiepte scharnier gebruikt. Onder de deur houd je 5 tot 10 mm aan bij een gewone vloer, en 15 tot 20 mm boven een ventilatierooster of bij mechanische afzuiging.

Hoeveel mag ik van een deur afschaven?

Bij een opdekdeur of vlakke binnendeur met een honingraatkern zit er meestal een massieve rand van 20 tot 30 mm rondom. Meer dan die rand afschaven maakt de deur onherstelbaar zwak. Verdeel bij grote correcties het weg te nemen materiaal over meerdere zijden.

Hoeveel scharnieren heeft een deur nodig?

Twee scharnieren van 89x89 mm volstaan voor een lichte binnendeur tot ongeveer 20 kg. Bij zwaardere deuren, massief hout of deuren hoger dan 211,5 cm gebruik je er drie, met de derde scharnier op ongeveer een derde vanaf boven.

Waarom valt mijn deur vanzelf open of dicht?

Dan hangen de scharnieren niet lood boven elkaar of staat het kozijn uit lood. Controleer met een waterpas of de scharnierstijl lood staat. Vaak is het genoeg om één scharnier iets dieper in te laten of met een dun vulplaatje uit te vullen.

Gerelateerde gidsen

• BeitelsHout- en steenbeitels scherp houden
• MultitoolOscillerend zagen en schuren
• WaterpasVan kort blok tot 200 cm profiel
• Gereedschap voor laminaat leggenDe complete leglijst
• Schroefbits kiezenPH, PZ, Torx en impact-bits uitgelegd
• Gereedschap onderhoudenReinigen, slijpen en roest voorkomen

Gereedschapskist.com is deelnemer aan het Amazon-partnerprogramma. Als Amazon-partner verdienen wij aan in aanmerking komende aankopen. Dit kost jou niets extra en beïnvloedt ons advies niet.