Waarom een houtboor anders is

Hout bestaat uit vezels. Een goede houtboor snijdt die vezels eerst door met voorsnijders aan de omtrek en verwijdert daarna pas het materiaal ertussen. Daarom heeft een houtspiraalboor een centreerpunt en twee scherpe nagels aan de rand, terwijl een HSS-metaalboor alleen een kegelpunt heeft die de vezels uit elkaar duwt. Boor je met een metaalboor in eiken, dan krijg je een ruw gat met splinters aan de uitgang.

Het tweede verschil is de spaanafvoer. Houtkrullen zijn volumineus en moeten weg kunnen, anders loopt de boor warm en verbrandt de wand van het gat. Boren met een ruime, steile spiraal zoals slangenboren voeren die krullen actief af. Dat verklaart waarom een grote houtboor er heel anders uitziet dan een grote steenboor uit de gids over betonboren.

De typen op een rij

Houtspiraalboor (2–13 mm)

De standaardboor voor voorboren, deuvels en kleine doorvoeren. Herkenbaar aan de scherpe centreerpunt. Voor deuvelwerk zijn er uitvoeringen met een extra korte punt zodat je niet doorboort. Voor gaten tot 10 mm is dit vrijwel altijd de juiste keuze, ook in multiplex en MDF.

Speedboor of spadeboor (10–40 mm)

Een plat blad met een lange centreerpunt. Goedkoop, snel en grof: ideaal voor doorvoeren in balken waar de gatwand niet zichtbaar blijft. Het gat wordt nooit perfect rond en de uitgang scheurt uit tenzij je een offerplank gebruikt. Sommige uitvoeringen hebben zijsnijders die dat aanzienlijk verbeteren.

Slangenboor (10–32 mm, lengte tot 460 mm)

Een enkele of dubbele schroefdraadpunt trekt de boor het hout in, waardoor je nauwelijks hoeft te duwen. Bedoeld voor diepe gaten in balken, bijvoorbeeld voor elektraleidingen door een houtskeletbouwwand. Zet je machine in de lage versnelling: het koppel dat de boor vraagt kan je pols omdraaien als je geen zijhandgreep gebruikt.

Forstnerboor (10–60 mm)

Een ronde snijrand met een klein centreerpuntje. Levert een gat met een vlakke bodem en een gladde wand, en kan gedeeltelijk over een rand of over een bestaand gat boren. Onmisbaar voor potscharnieren van 35 mm in keukenkastjes. Draai hem langzaam en bij voorkeur in een kolomboormachine.

Gatzaag (19–150 mm)

Een cilinder met zaagtanden en een centreerboor. Voor grote gaten in dun materiaal: inbouwspots in een plafondplaat, doorvoeren in een keukenblad. In dik materiaal loopt de zaagkrans vol met een houtprop die je eruit moet wippen.

Verzinkboor en trapboor

Een verzinkboor freest een conische verdieping zodat een schroefkop vlak wegzinkt. Een trapboor maakt in dunne plaat en kunststof gaten in oplopende maten. Beide zijn kleine investeringen die het eindresultaat merkbaar netter maken.

Materiaal en kwaliteit

Chroom-vanadium versus HSS

Goedkope houtboren zijn van chroom-vanadiumstaal: prima voor zacht hout, snel bot in hardhout en spaanplaat. HSS-uitvoeringen houden de snijkant langer scherp en zijn slijpbaar. Voor spaanplaat en MDF, waar de lijm sterk schuurt, loont HSS meteen.

Hardmetalen snijkanten

Forstnerboren en gatzagen met hardmetalen tanden kosten twee tot drie keer zoveel maar gaan in plaatmateriaal vele malen langer mee. Boor je regelmatig in laminaat, HPL of gelijmd plaatmateriaal, dan is dat geen luxe.

Schacht

Ronde schacht past in elke boorhouder, maar kan doorslippen bij grote diameters. Een zeskantschacht van 1/4" slipt niet en past ook in een slagschroevendraaier. Bij boren vanaf 20 mm is een zeskant- of drievlakschacht een duidelijk voordeel.

Zo kies je

• Gat tot 10 mm? Spiraalboor. Sneller, netter en goedkoper dan wat dan ook.
• Doorvoer in een balk? Slangenboor. Hij trekt zichzelf naar binnen en voert de krullen af, ook op 300 mm diepte.
• Zichtbaar gat of vlakke bodem? Forstner. De enige boor die een gladde wand en een platte bodem combineert.
• Snel en onzichtbaar? Speedboor. Een set van tien kost minder dan één Forstnerboor.
• Kies zeskantschacht boven 20 mm. Ronde schachten slippen door in de boorhouder en beschadigen de bekken.
• Koop losse maten, geen set van vijftig. In de praktijk gebruik je 3, 4, 5, 6, 8 en 10 mm; de rest van zo'n set blijft ongebruikt in het doosje.

Onze aanraders

Beste basisset

Bosch Expert houtspiraalboren set

Scherpe centreerpunten en nette voorsnijders in de maten die je dagelijks gebruikt. Voor voorboren en deuvels de meest gebruikte boren in je kist.

Bekijk op Amazon.nl

Beste voor doorvoeren

Bosch Self Cut Speed speedboren

Speedboren met schroefpunt en zijsnijders: ze trekken zichzelf naar binnen en laten een veel nettere rand achter dan een gewone spadeboor.

Bekijk op Amazon.nl

Beste Forstnerset

Famag Bormax Forstnerboren

Duits en scherp geslepen, met een 35 mm maat voor potscharnieren. Duurder dan een no-nameset, maar het verschil in gatkwaliteit zie je meteen.

Bekijk op Amazon.nl

Beste gatzagenset

Starrett of Bosch gatzagenset bimetaal

Bimetalen tanden die ook een spijker overleven. Met 68 mm erin voor inbouwdozen en 82 mm voor spots dek je de meeste klussen.

Bekijk op Amazon.nl

Veelgemaakte fouten

• Te hoog toerental bij grote diameters. Een Forstnerboor van 35 mm op 1.500 tpm verbrandt de rand van het gat en de boor zelf. Onder de 500 tpm werkt hij prima.
• Geen offerplank gebruiken. De achterkant scheurt uit zodra de boor doorbreekt. Een stuk afvalhout eronder lost dat volledig op.
• Een slangenboor in de hoge versnelling. De schroefpunt trekt zichzelf naar binnen, de boor blokkeert en de machine draait om. Lage versnelling en zijhandgreep.
• Zonder voorboren dicht bij een kopse kant schroeven. Vurenhout splijt binnen 20 mm van het uiteinde. Voorboren op 60 procent van de schroefdiameter voorkomt dat.
• Botte boren blijven gebruiken. Een botte boor verbrandt het hout en belast je machine. Spiraalboren kun je opnieuw slijpen, zie boren slijpen.

Onderhoud

Berg boren op in een houder, niet los in een la; snijkanten die tegen elkaar tikken worden bot. Maak hars en lijmresten schoon met wat spiritus of een harsoplosser, want aankoeksel verhoogt de wrijving enorm. Een dun laagje zuurvrije olie voorkomt roest in een vochtige schuur; meer daarover in gereedschap onderhouden. En kies de juiste machine erbij: voor grote houtboren wil je koppel in de lage versnelling, precies wat een goede accuboormachine levert.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een houtboor en een metaalboor?

Een houtspiraalboor heeft een centreerpunt en twee voorsnijders die de vezels doorsnijden voordat de snijkanten het hout wegnemen. Een HSS-metaalboor heeft alleen een kegelvormige punt van 118 graden en scheurt daarmee de houtvezels uit. In zacht hout kom je met een metaalboor weg, maar het gat wordt nooit netjes.

Wanneer gebruik ik een Forstnerboor?

Bij een gat met een vlakke bodem, bijvoorbeeld voor potscharnieren van 35 mm, of bij een gat dat gedeeltelijk over een rand loopt. Een Forstnerboor laat een gladde wand achter en boort ook schuin in het hout. Gebruik hem bij voorkeur in een kolomboormachine op laag toerental.

Hoe voorkom ik uitscheuren aan de achterkant?

Leg een stuk afvalhout onder je werkstuk en boor daar doorheen. Alternatief is doorboren tot de centreerpunt net aan de andere kant zichtbaar wordt, het werkstuk omdraaien en het gat vanaf de andere kant afmaken. Dat werkt vooral goed met een speedboor of Forstnerboor.

Welk toerental gebruik ik voor grote houtboren?

Hoe groter de diameter, hoe lager het toerental. Een spiraalboor van 6 mm mag rond 1.500 tot 2.000 tpm, een speedboor van 25 mm rond 800 tpm en een Forstnerboor van 35 mm onder de 500 tpm. Te snel draaien verbrandt de snijkanten en het hout.

Moet ik voorboren voor houtschroeven?

In hardhout en dicht bij een uiteinde altijd. Vuistregel: boor met een diameter gelijk aan de kerndiameter van de schroef, ongeveer 60 procent van de nominale maat. Voor een 5 mm schroef is dat 3 mm. In vurenhout midden op een plank kun je met een moderne schroef vaak zonder.

Gerelateerde gidsen

• Schroefbits kiezenPH, PZ, Torx en impact-bits
• AccuboormachineKoppel en toerental voor grote boren
• KolomboormachineHaaks boren met Forstnerboren
• Boren slijpenBotte boren weer als nieuw
• Betonboren kiezenVoor als je in steen moet
• Alle boormachinesOverzicht van alle typen

Gereedschapskist.com is deelnemer aan het Amazon-partnerprogramma. Als Amazon-partner verdienen wij aan in aanmerking komende aankopen. Dit kost jou niets extra en beïnvloedt ons advies niet.