Decibel: waarom 3 dB veel meer is dan het lijkt

De decibelschaal is logaritmisch. Elke 3 dB erbij betekent een verdubbeling van de geluidsenergie, en dus een halvering van de tijd die je veilig kunt blootstaan. Bij 85 dB(A) is dat acht uur. Bij 88 dB(A) vier uur, bij 91 dB(A) twee uur, bij 94 dB(A) één uur, bij 100 dB(A) nog een kwartier en bij 103 dB(A) ongeveer zeven minuten. Een boorhamer, cirkelzaag of haakse slijper zit rond 100 tot 105 dB(A). Je zit dus al na een paar minuten hakwerk boven je dagdosis.

De arbowetgeving hanteert drie grenzen: bij 80 dB(A) moet gehoorbescherming beschikbaar zijn, bij 85 dB(A) is dragen verplicht en 87 dB(A) is de grenswaarde die bij het oor niet overschreden mag worden. Voor thuis gelden geen boetes, maar je oren kennen het verschil tussen werk en hobby niet. Het geluidsniveau van je machine vind je in de handleiding onder geluidsvermogen en geluidsdruk.

De normen: EN 352 en zijn onderdelen

Alle gehoorbescherming in Europa valt onder de EN 352-serie. EN 352-1 gaat over gehoorkappen met beugel, EN 352-2 over oordoppen en pluggen, EN 352-3 over kappen die op een helm worden gemonteerd. Daarnaast bestaan EN 352-4 voor niveau-afhankelijke kappen (die zacht geluid doorlaten en harde knallen wegdrukken), EN 352-5 voor actieve ruisonderdrukking, EN 352-6 voor kappen met communicatie-ingang, EN 352-7 voor niveau-afhankelijke pluggen en EN 352-8 voor kappen met een audio-ingang voor muziek.

Staat er geen EN 352-markering op, dan is het geen gehoorbescherming maar een oorwarmer. Dat geldt ook voor gewone koptelefoons met ruisonderdrukking: die zijn ontworpen voor constant laagfrequent geluid in vliegtuigen, niet voor de impuls van een boorhamer.

SNR, H, M en L: welk getal je nodig hebt

De SNR-waarde (Single Number Rating) is het gemiddelde dempingsgetal. Trek die ruwweg af van het geluidsniveau van je machine en je weet ongeveer wat er bij je oor overblijft. Voorbeeld: een haakse slijper van 103 dB(A) met een kap van SNR 31 dB komt uit rond 72 dB(A) bij je oor. Dat is precies waar je wilt zitten.

Naast SNR staan er drie H/M/L-waarden op de verpakking: demping bij hoge frequenties (boven circa 2 kHz), middenfrequenties en lage frequenties. Die zijn nuttig als je weet welk geluid je hoort. Een haakse slijper en een decoupeerzaag maken vooral hoog geluid, dus daar telt de H-waarde. Een compressor, een grasmaaier met verbrandingsmotor of een hogedrukreiniger maakt lager geluid, waar de L-waarde meeweegt.

Overbescherming is een echt probleem. Kom je onder ongeveer 70 dB(A) bij het oor, dan hoor je de machine niet meer veranderen, mis je waarschuwingen en zet je de kap sneller af. Kies daarom niet automatisch de hoogste SNR maar mik op 70 tot 80 dB(A) onder de bescherming.

Kappen, pluggen of beugelmodel

Gehoorkappen

SNR-waarden liggen doorgaans tussen 25 en 35 dB. Voordeel: je zet ze in één beweging op en af, de demping is voorspelbaar en je kunt ze delen met wie er langsloopt. Nadeel: ze zijn warm, en de veren van een veiligheidsbril onder het oorkussen breken de afdichting, wat de demping enkele decibel kost. Kies dan een bril met dunne veren of pluggen.

Oordoppen en schuimpluggen

Schuimpluggen halen op papier vaak SNR 33 tot 37 dB, maar dat cijfer geldt alleen bij correcte plaatsing: rol de plug dun tussen je vingers, trek je oorschelp met de andere hand omhoog en naar achteren, schuif hem diep in en houd hem tien seconden vast tot hij uitzet. Doe je dat niet, dan verlies je makkelijk 10 tot 15 dB. Voordeel: licht, goedkoop en geen conflict met bril of gehoorkap. Nadeel: niet handig als je ze steeds in en uit doet met vuile handen.

Beugelmodellen en niveau-afhankelijke kappen

Een beugelmodel hangt om je nek en is bedoeld voor kort en vaak gebruik, bijvoorbeeld als je afwisselend zaagt en meet. De demping is lager, meestal rond SNR 23 tot 26 dB. Niveau-afhankelijke kappen volgens EN 352-4 hebben microfoons die normaal geluid doorlaten en hard geluid direct afkappen. Die zijn de moeite waard als je met iemand samenwerkt of buiten in het verkeer werkt.

Zo kies je

• Zoek eerst het dB-niveau van je machine op. Dat staat in de handleiding; ga niet op gevoel af, want impulsgeluid klinkt zachter dan het is.
• Reken naar 70–80 dB(A) bij het oor. Machineniveau min SNR. Kom je lager uit, kies dan bewust minder demping.
• Zorg voor spullen die combineren. Kap plus bril plus stofmasker moeten samen werken; zie persoonlijke bescherming voor de complete set per klus.
• Kies pluggen voor lange klussen, kappen voor kort en vaak. Comfort bepaalt of je ze ophoudt.
• Leg een paar exemplaren neer waar je klust. Bij de werkbank, in de gereedschapskist en in de schuur. Wat je moet halen, gebruik je niet.
• Vervang oorkussens elk half jaar tot jaar. Verhard schuim dempt merkbaar minder.

Veelgemaakte fouten

De grootste is te laat opzetten: "dit ene gaatje maar". Juist boren in beton haalt binnen seconden 100 dB(A). De tweede is schuimpluggen niet indraaien, waardoor ze los in de gehoorgang blijven zitten en nauwelijks dempen. De derde is muziekkoptelefoons met het volume hoog gebruiken als vervanging; dan tel je twee geluidsbronnen bij elkaar op. En tot slot: gehoorkappen aan de beugel over een haak hangen in de zon, want uv maakt het schuim hard.

Werk je vaak binnen met slijp- of hakwerk, combineer bescherming dan met bronmaatregelen. Scherpe zaagbladen maken minder herrie dan botte, en een goede stofafzuiging voorkomt dat je harder moet werken en dus langer blootstaat.

Onze aanraders

Beste allrounder

3M Peltor Optime II gehoorkap

Ruime oorkussens, hoge demping en een beugel die niet knelt bij lang dragen. De standaardkeuze voor zagen, slijpen en boorhamerwerk.

Bekijk op Amazon.nl

Beste bij lange klussen

3M E-A-R Classic schuimpluggen

Goedkoop, licht en met de hoogste demping van dit lijstje mits je ze goed indraait en diep plaatst. Ideaal in combinatie met een veiligheidsbril.

Bekijk op Amazon.nl

Voor wie wil blijven horen

3M Peltor WS Alert / niveau-afhankelijke kap

Laat spraak en waarschuwingen door en drukt harde pieken weg volgens EN 352-4. Prettig als je samenwerkt of buiten in de tuin werkt.

Bekijk op Amazon.nl

Veelgestelde vragen

Wat betekent SNR op gehoorbescherming?

SNR staat voor Single Number Rating: het gemiddelde aantal decibel dat het middel dempt, gemeten volgens EN 352. Je trekt de SNR ruwweg af van het geluidsniveau van de machine om te schatten wat er bij je oor overblijft. Waarden lopen in de praktijk van ongeveer 20 tot 37 dB.

Is een zo hoog mogelijke SNR altijd het beste?

Nee. Kom je onder ongeveer 70 dB(A) bij het oor, dan hoor je waarschuwingssignalen, de machine en collega's niet meer, en dat is zelf een risico. Streef naar een niveau van ongeveer 70 tot 80 dB(A) onder de bescherming en kies je SNR daarop.

Kappen of oordoppen: wat werkt beter?

Kappen zijn makkelijk op en af en de demping is voorspelbaar, maar ze zijn warm en botsen met een bril. Goed ingebrachte schuimpluggen dempen minstens zo goed en zitten comfortabeler bij lange klussen, maar de demping valt snel tegen als je ze niet indraait en diep genoeg plaatst.

Hoeveel dB maakt mijn machine eigenlijk?

Kijk in de handleiding bij het geluidsvermogenniveau en de geluidsdruk aan het oor van de gebruiker; die staan verplicht vermeld. Grofweg zit een accuboormachine rond 90 dB(A), een cirkelzaag, boorhamer of haakse slijper rond 100 tot 105 dB(A), en een verstekzaag daar nog iets boven.

Hoe vaak moet ik gehoorkappen vervangen?

De oorkussens verharden door zweet, uv en vuil en dempen daardoor minder. Vervang de kussens elke zes tot twaalf maanden bij regelmatig gebruik en de kap zelf zodra de beugelspanning zichtbaar afneemt of het schuim scheurt.

Gerelateerde gidsen

• Alle koopgidsenStartlijsten, cadeaus, budget en veiligheid
• Persoonlijke beschermingWat je minimaal draagt per klus
• VeiligheidsbrillenEN 166-markeringen en comfort
• WerkhandschoenenEN 388-snijklasse en grip uitgelegd
• StofafzuigingBouwstofzuigers en stofklassen L, M en H
• Haakse slijper kopenSlijpen, doorslijpen en afbramen

Gereedschapskist.com is deelnemer aan het Amazon-partnerprogramma. Als Amazon-partner verdienen wij aan in aanmerking komende aankopen. Dit kost jou niets extra en beïnvloedt ons advies niet.